Odel

Eg har påskeferie. Denne feriedagen starta med at eg vakna klokka 0450 av søppelbilen, og ikkje fekk sove meir. Kloke folk hadde gitt opp og berre stått opp og nytta dagen. Eg venta til klokka åtte før eg gjekk ned. Så byrja eg på engelsktekstane.

Eg er grusom. Elevane mine må vente for lenge på å få høyre kva eg tykte om det dei har levert inn. Dei av dei som les bloggen min, veit ofte kvifor. Eg blir distrahert. Er det ikkje ting på internett, så er det å gå tur. Er det ikkje tur, så er det flatenmeg blogging. For når ein går tur, høyrer ein av og til på podkast, og blir Inspirert.

Dagar som ikkje blir slik du trudde dei skulle bli, kan du gå til åtak på på to måtar: Du kan bli sur, eller du kan sjå på dei som eit høve til å få gjort ting du ikkje hadde fått gjort om dei ikkje vart annleis. Eg vel å ri begge desse hestane i dag, sjølvsagt. Hadde det vore nydeleg å sove til klokka var ti? Sjølvsagt. Skjedde det? På ingen måte.

I går var eg på Vignes og åt lunsj. Samtalane på lunsjen på Vignes kan gå i alle mogelege retningar. Til stades er som regel alltid mor og far. Ofte Leif Endre og Rasmus. Av og til andre familiemedlemmer eller gjester. Rasmus dreiv nabogarden før, så tok yngstesonen over. No er det Leif som står for det meste av drifta på garden på begge gardane, hans og vår. Bror min er som ei blanding av avløysar og godseigar, og jobbar utanom garden i tillegg.

Rundt påske er det eitt tema som er viktigare enn dei fleste andre på Vigneslunsjen: Lemming.

Som odelsgut som ikkje ville ha garden, er det jo slik at eg ikkje har noko med gardsdrifta å gjere. Eg kan til dømes gå rundt og nyte utsikta når eg går på tur på garden, utan å tenkje på at det skulle vore køyrt ut skit eller at det skulle vore betre drenert her eller der. Eg har ikkje ansvar, og eg treng ikkje bry meg. Likevel er det av og til at ein berre må spørje. Når det er lemming, til dømes. Siloslåtten er ei anna slik sak. Det er viktige ting, og eg må vise at eg ikkje er aldeles kopla av garden og livet der.

Ein kar eg trefte her ein dag, sa at det måtte verta grønare før han ville ha lemming. Det var for tidleg påske i år, sa han, så han vona sauene venta nokre veker til før ting byrja å skje. Eg tenkte eigentleg at det same truleg var tilfellet på Vignes. Så då eg spurde om korleis det gjekk i lemminga rundt lunsjen i går, var eg ikkje heilt førebudd på det som skjedde.

Far min og Leif Endre såg på kvarandre, og sa, nærast i kor: «Biringt». Dette er eit interessant ord av fleire årsaker, ikkje minst fordi det er eit slikt ord du kan bruke til å skjule kva du eigentleg meiner om noko dersom byasar eller austlendingar lurer på kva di ærlege meining om noko er. «Biringt» er når noko har gått over frå å ikkje berre vere dårleg, men til å bli så dårleg at det omtrent er for gale å snakke om det.

For på Vignes har lemminga starta. Problemet er berre at det ikkje er så mange lam som spring rundt i sauehuset. Fleirtalet av dei som har blitt fødde til no har nemleg anten vore daudfødde eller stroke med etter svært kort tid.

Det er mange ting som kan gjere at slike ting skjer. Ymse sjukdomar. Noko av det verste som kan hende i eit sauefjøs, er om det kjem ein katt og pissar i siloen. «Å få kattepiss i siloen» burde faktisk vore eit etablert uttrykk for at noko har gått gale, og vil få sterke konsekvensar, og du anar ikkje at det har hendt før du plutseleg sit der med alskens drit som gjekk skeis.

Alle som kjenner meg, veit at eg likar kattar, difor vil eg påpeike at dette ikkje er eit åtak på alle kattar. Fleire av mine beste vener har kattar. Eg har til og med møtt kattar eg har sett på som vener. Me veit heller ikkje at det er kattar som står bak lammedauden på Nordre Vignes. Det er berre ei av fleire hypoteser.

– Men blir de ikkje deprimerte av dette, spurde eg. – Me er komne over det, for det er for gale til å bli deprimerte av, sa dei. Dei kunne ikkje ta det skikkeleg innover seg. Det ville blitt for mykje for dei. Så dei berre fortsette å gå vidare.

Du. Verda. Så. Glad. Eg. Er. For at. Det ikkje er meg.

Hadde dette vore meg, ville eg ha gått ned i alle kjellarar som finst, og slege meg ned der i lengre tid.

Eg har tidlegare blogga om bror min og det som skjedde med han. Det er likevel ikkje til å komme vekk frå at det er eit tema eg stadig kjem attende til. Ikkje MINST fordi han sjølv jo gjer det, med føredrag og kronikkar og bøker og no sist som gjest i podkasten Lavterskel.

Denne blogge er jo no, som faste lesarar vil vita, ein helseblogg.

Bror min har vore i fast trening i sikkert over 10 år. Han sykla og sykla og sykla, heilt til han traff Marie og gifta seg. Då byrja han å springe. Eg har lurt litt på kvifor han slutta med sykling. Det er i det heile tatt ein del ting eg spør om, fordi, og no siterer eg bror min «det som er greitt klokka ti, er eit overgrep klokka elleve». Sitatet er henta frå då han var gjest i Lavterskel. Her snakkar han om kvifor han slutta å syklar, om å vera bonde, om korleis livet hans har vore, og, overraskande mykje om familien. Om ting eg ikkje har spurt om på Vigneslunsjen eller rundt middagsbordet. Ting eg sjølv ikkje hugsar (om då han flytta frå Oslo), til ting eg hugsar (då han gjekk til MITT hus for å gå på do, fordi han skamma seg over å gå på do på arbeid, og eg kom heim ikkje lenge etterpå og ikkje kunne forstå kvifor eg hadde kjensla av at nokon nett hadde vore der og gått på do).

Han brukar og uttrykk som far vår har kalla han, truleg utan å vita det sjølv (din feide gris), seier at eg er eit betre menneske enn han (dette hadde ALDRI blitt sagt på Vignes-lunsjen), og snakkar om at kvar tid har sin sjarm. Dette er alle tema som fortener utdjuping, men det får bli ved eit seinare høve. Eg legg det i bloggbanken.

For a) dette er ein helseblogg no, og b) tittelen på bloggen er Odel. Me tek ikkje med at c) dette ER kjekkare enn å vurdere engelsktekstar, sjølv om det og har sin absolutte sjarm. Men når ein har anden over seg til å skrive blogg, berre må ein.

Eg har altså høyrt på ein TRENINGSpodkast. Rett skal vere rett, eg hadde aldri høyrt om podkasten før min gode ven Hanna sa at bror min skulle vere med på Lavterskel. Kva er Lavterskel, sa eg. Det er ein podkast om trening og livet, sa Hanna. Eg får gi det ein sjanse då, tenkte eg, sidan det gir meg eit høve til å arrestere bror min i faktafeil, og påføre han det han sjølv kallar «edruangst», altså angst for dumme ting du har sagt eller gjort utan å vere påverka av, og kunne skulde på, andre ting enn eigen toskeskap. Så eg høyrde. Og så var det skikkeleg fint.

Podkasten Lavterskel har surra og gått på eiga hand sidan 2022 ser det ut for, og dei har laga over 100 episodar. Eg kjem nok ikkje til å høyre meg gjennom alt, men episoden med Oddvar kan eg gå god for.

Det seier vel litt om mitt forhold til trening at eg først no har byrja å høyre på ein podkast alle som trenar (verkar det som) høyrer på. Eg kjem nok til å høyre fleire episodar, for no har eg byrja med det eg aldri skulle byrje med: Springing. Det vil seie: Eg har ikkje sprunge på halvanna veke, for eg har byrja å få vondt i eit kne. Ein må lytte til kroppen sin. Gå attende til å gå tur. Basen. Vurdere å byrje med styrketrening av føter. Slike fæle ting. Då kan det kanskje hjelpe med ein podkast som er passe lettbeint og tøysete, men som samstundes handlar om ein ting eg driv med kvar einaste dag. Trening.

Noko eg ikkje driv med kvar einaste dag, er å bry meg om korleis det går med siloslått og lemming. Og det er det denne bloggen skulle handla om, ikkje alt det andre.

På søndag var det nær 2000 folk på garden vår. Dei kom frå heile Rogaland og truleg lenger vekke frå også for å gå påskevandring i regi av Sundagsskulen. Eg fekk drive med noko av det aller kjekkaste eg veit: Henge med folk som har ei eller anna tilknyting til  Lundeneset, eg fekk sjå slekta mi spele roller i påskevandringa, og eg fekk lov til å svare på spørsmål av typen «Ja på ein dag som DENNE tregar du vel på at du ikkje har teke over garden?»

Og eg kjende på at nei. Nei, eg tregar slett ikkje. Om den gamle steingarden kollapsar over ein i overkant ivrig karmøybu som berre ville klatre litt, eller om ein hissig ver stangar vesle Geir i ræva fordi han ikkje let veren vere i fred, så er det ikkje mitt problem. Eg kan berre trekke inn lufta av fridom og ta med folk inn til mor og far og ete gongkaker etterpå, medan dei helser på bror min og familien hans og seier at så det er DU som eig denne fantastiske staden, ja.

Då smiler eg. Blir glad. Tenkjer at eg gjorde rett den gongen då han ringde meg medan eg var på veg frå Lundeneset til Finnøy. Eg hugsar akkurat kvar eg var. Det var ein kilometer frå avkøyringa frå europavegen og inn til Finnøy. Ein ser til Nordre Vignes derfrå. Eg høyrde at det var noko han ville snakke om. For om han ikkje fortel om ting rundt lunsjbordet eller på podkastar, fortel bror min om ting på telefon.

Han spurde meg om eg følte at eg hadde mest av livet att, eller om eg følte at eg hadde det meste bak meg.

No, tenkte eg, no kjem det ting. Det var aldeles uråd å sjå kvar dette ville føra.

Han hadde tenkt litt, sa han. På framtida. – Så bra, sa eg. Det er fint at du tenkjer på framtida, sa eg. – Eg treng noko å strekkja meg etter, sa han. – Om nokre år er eg like gamal som du er no, og då lurer eg på om eg rett og slett vil bli bonde. Så eg må vite om du kjenner på at du føler at det er noko du kunne tenkt deg å bli, eller om det er noko du ser føre deg at det hadde vore greitt for deg at eg blir om fem år. Og eg må vite om du trur at eg er klar for det om fem år, og at det ikkje er slik at då har du byrja å gå inn for landing og ser pensjonstilværet i det fjerne.

Eg gløymde å ta av til Finnøy. Eg var på veg gjennom Rennfast, men tok av og stilte meg opp i ein busslomme på Rennesøy.

Vanlegvis tek eg store avgjerdsler i løpet av få sekund. Dette måtte eg tenkje litt på. Eg kunne få nokre veker, sa han. Eg visste jo kva eg kom til å svare, men eg kjende på at dette var såpass stort, at eg måtte lata som om eg brukte tid på det. Men meg som bonde? Nei. Nei, til evig tid. Det har vel aldri vore noko eg har tenkt at kunne vore noko for meg.

Kvar eg var då eg snakka med han om det att neste gong, eller når eg gjorde det, hugsar eg ikkje. Men eg sa at det var klart han skulle bli bonde. Og at eg hadde tru på at det låg ei framtid føre han om fem år, når han var like gamal som meg. Eg kjende slett ikkje på at mesteparten av livet låg bak meg, og at det ikkje var lenge til eg kunne pensjonera meg og nyta dei siste åra i fred og ro her på jorda.

Hadde han ringt meg i dag, og ikkje då, hadde eg truleg byrja å rekna over kor mange engelsktekstar eg har vurdert til no i lærarlivet, og så byrja å rekna på kor mange til eg må rekna med å vurdere før eg blir pensjonist, og landa på at eg er meir eller mindre litt over halvvegs. Det er ikkje sikkert det hadde vore til så veldig inspirasjon for bror min. Eg kjenner faktisk at no vart eg litt tungsindig heilt av meg sjølv.

No jobbar Oddvar i Bondelaget, han er med på podkast og snakkar om landbruk. Han held føredrag og er konferansier og styrer på. Han har fått seg bondekone og odelsjente og ein reserveodelsgut dersom odelsjenta finn ut at dette med lemming og siloslått og drenering av beite blir litt for mykje å tenkje på i kvardagen.

Hadde eg trudd det skulle gå slik då han spurde om eg ville at han skulle overta garden? Nei. Ikkje slik. Det ville vore for godt til å vere sant.

Men tenk at det som verkeleg skjer av og til faktisk er for godt til å vere sant.

Og tenk at det er han som har ansvaret når avløpet på Nordre Vignes går tett, medan eg kan sitja her og lesa engelsktekstar.

No går eg til lunsj. På Nordre Vignes.