Eg har alltid hatt komleskrekk. Altså skrekk for å laga komler. Eg har prøvd meg på mykje anna rart, der høgdepunktet til nå vel må vera den gongen eg brukte fire timar på å beina (eller bruska, for å vera nøyaktig) ut ei svær skate far og Olemann hadde fått på utlegget. Resultatet vart greit nok, men det stod ikkje i stil til tidsbruken.

Komler er jo noko spesielt for ein vestlending. Dersom me hadde lausrive oss frå resten av landet, ville det ganske sikkert figurert høgt på lista over nasjonalrettar. Komla har sin eigen mystikk, og sine eigne ritual. Kva skal me ha som tilbehøyr? Kva skal me drikka attåt? Sjøv har eg klare preferansar. Eg vil ha salt sauekjøt, kokte gulrøter, kokt kålrabi og smelta margarin. På steikt komle vil eg og ha litt sirup på sida. Det er ikkje noko med plar sysla med på Finnøy, og er noko eg har plukka opp ute i andre komleland.

Eg elskar komler, men har altså aldri våga å laga det sjølv. Eg har oppfatta heile komleprosessen som mystisk og litt heilag. For det finst gode komler og det finst dårlege komler. Og eg kan ikkje fordra dårlege komler. Eg ville ikkje likt å vore skuld i at folk fekk i seg dårlege komler.

I det siste har eg havna i diverse komlerelaterte diskusjonar. Eg har ved fleire høve påstått at komler laga av noko anna enn poteter ikkje er brukande. Komler basert på poseprodukt har eg avskrive som uakseptabelt uansett. Eg stilte meg litt meir åpen til ferdigkomler. Det skulle eg ikkje gjort. Dei er ikkje gode. Eg testa det nemleg ut sist veke. Ikkje brukande. Dei smakte lite, og hadde vassaktig konsistens. Dei eg diskuterer med endar ofte opp med å seia at dei aldri i livet vil invitera meg på komler. Det meiner eg er ei avsporing. Det finst nemleg ingen rasjonelle argument mot å laga komler heilt frå botn av.

Komlefrykta mi har og sine grunnar i at eg har sett folk mislukkast totalt på komlefronten. Det har vore smertelege opplevingar. Det fortvila blikket dei har når dei unnskyldar at komlene berre vart små, blaute klumpar i ei stor smørje. Det er ikkje eit vakkert syn.

Første gong eg var involvert i komlelaging, var på heimkunnskapen. Eg vil her retta flengande kritikk mot Finnøy kommune for å prøva å læra små ungar at det går an å laga komler basert på potetmos-posar. Kva i all verda er det for noko? Å ta eit i utgongspunktet forferdeleg produkt, og tru at det skal kunna bli gode komler av det? Eg har prøvd å fortrenga dette, men har eit slags minne om kvite, vasne klumpar som smakte mjøl og lite anna. Forferdeleg. Eg sit berre att med eit spørsmål: Kvifor i all verda brukte me ikkje poteter? Kva var det dei var så redde for?

Neste gong eg observerte andre enn mor mi laga komler, var då eg budde på Vaulen i Stavanger. To venninner laga komler til meg og Tor Øyvind. Dei hadde tatt heimkunnskap på same skulen som meg. Resultatet var såpass ille at både eg og dei hugsar det framleis. Heimkunnskapkomler har øydelagt for mange i min generasjon, er eg redd.

Etter tildragelsen i Granlunden, har eg tenkt at komler, det er noko mor får styra med. Litt som med lefser og mormor. Og kråtakaker. Men etter at mor mi endeleg våga seg til å laga kråtakaker til jul dette året, med vellukka resultat, kom komletanken til meg for alvor.

No var tida inne for å laga komler. Eg oppdaga til mi store overrasking at det einaste du måtte gjera, var å skrella nokre potetet (ikkje mange), horva dei sund (med rasp eller liknande redskap), og elta dei saman til små ballar. Så, etter tjue minutt i kjøtkraft, var dei komler. Fantastisk. Eg kunne nesten ikkje tru at det var sant. Så enkelt? Kvifor styrar då folk på med komler frå diverse posar? Alle kan då skrella ein kilo poteter? Det tek max fem minutt. Då er jo jobben gjort, dersom du har ein kjøkkenmaskin med raspefunksjon.  «At det tek så lang tid å laga mat frå botn» er den vanlegaste orsakinga folk brukar for å forklara at dei gjer seg nytte av tenestane til Toro eller Mølleren (som produserer det populære «komlemjølet» som er så i vinden nå (tilsett kun vatn, og få smaklause, preglause og utrivelege komler), og som eg ikkje kan få meg til å lika).  Fem, max ti minutt lenger, tek det å laga komlene frå botn. Og resultatet blir ufatteleg mykje betre. Det er som forskjellen på Grandis og heimelaga, som indrefilet og blodpudding, som Cevita appelsinjuice og Xtra sin.

Framgangsmåten er enkel.

Du treng litt poteter. Pink er bra, sa mor. Og det hadde ho rett i. Skrell potetene. Rasp dei (helst maskinelt, ellers blir det blodkomler (igjen i følge mor). Bland så oppi salt, 3 teskjeier pr. kilo cirka, og så like deler sikta kveite- og byggmjøl til deigen er ganske så fast. Litt klebrig, men definitivt med deig-konsistens skal han vara, komledeigen. Så rullar du dei til ballar og kokar dei i kjøtkraft. For kjøt må du ha. Og her er me ved kjerna i heile komledebatten: Salt kjøt kan ein koka dagen før komlene skal serverast. Då har ein god kraft til å koka komler i, og middagen er ferdig på ein halvtime. Dersom du set på ein kjele med vatn samstundes med komlegryta, har du tid til å skrella gulrøtter og kålerabi medan komlene kokar. Dei treng ikkje lang koketid om du kuttar dei opp i små bitar.

I dag laga eg komler til 6 vaksne og 4 ungar. Eg brukte 2,5 kilo poteter. Det var nøyaktig dobbelt så mykje som me hadde behov for. Til gjengjeld betyr det steikt komle til middag i morgon. Og det er jo, for seia som det er, minst halve vitsen.

Eg reiser til Finnmark kvar sommar. Alle trur eg reiser for å fiska laks. Og det stemmer på ein måte, eg har med fiskestong, eg kjøper fiskekort, eg står ein del timar i elva. Men dersom det var for å få fisk eg reiste til Finnmark, ville det vore dårleg nytting av tid og pengar. Kiloprisen er høg når du reiser med fly for å få svidde. For det er det einaste eg har fått der oppe.

Sanninga er at det er eit spekter av grunnar til å reisa til Finnmark. Ikkje minst maten. Dersom du leitar, har dei annan mat der oppe. Går du på butikken, finn du det vanlege som du finn her nede. Men du finn andre ting også. Som til dømes buljongkjøt.

Buljongkjøt er rett og slett oppkappa reinsdyrkjøt. Kjøt som er att etter at ein har teke vekk filetane, steikene, og kappa av noko til finnbiff. Då er det buljongkjøt att. Det sit på bein og er litt ugreit å skjæra opp. Ikkje sel dei det i alle butikkane heller. Då eg var i Lakselv i fjor, hadde alle butikkane sauekjøt og fårikål, indrefilet av stut, kylling i haugar og lass, men ikjke buljongkjøt. Det fann eg kun på coopen. Dyrt var det også. Fleire hundre kroner kiloen. Men eg måtte ha. For det er omtrent det beste eg veit.

Akkurat no står gryta og putrar på kjøkkenet. Nederst i frysa til mor, fann eg ein pose med buljongkjøt. Kjøpt inn på Rema på Tana bru sommaren 2006. Det er herleg. Og det er haldbart.

No kokar det i salta vatn. I tre timar. Så hiv eg oppi lauk, poteter, gulrøter og kålrabi og let det putra ein liten halvtime til. Så kjem Kjetil, og så blir det fest. Svært passande når den første hauststormen er i anmarsj.

Men først er det opp på Leikvoll og sjå Finnøy banka Høle. Uheldigvis – det også i årets første hauststorm.

TIlbake frå USA. Eg har ikkje funne døgnrytmen ennå. Kjetta og Olemann er på besøk. Dei spelar kort. Eg burde lagt meg.

I staden slår eg eit slag for småsteika. Det var eit så uhorveleg gildt namn på mat at eg berre må linka til denne artikkelen i Finnmarken.

God påske!

Veldig lenge sidan forrige mat-blogg, og no som det nærmar seg jul vil eg seie at det er på sin plass at eg gir tips til eit alternativt julemåltid. Rett nok er lam involvert, men ein del andre juleingrediensar manglar. Men du så godt.

Eg testa dettte her ut på eit test-panel på fredag. Dei var nøgde.

Ein tek eit lår av eit lam. Tin det opp dersom det er frose. Eit lammelår treng noko nær eit døger på å tine i kjøkkenbenktemperatur. Ta så ein liten, skarp kniv. Skjær av alt av bein. det er tre hovudbein på eit lammelår. Før kniven langs beinet, og ta ut eit av gongen. Då får du til slutt eit tjukt stykke kjøt dersom du legg det saman. Skjer så litt i kjøtet slik at det blir to ganske like stykker. Strø rike mengder salt, pepar og rosmaring på den eine sida. Ta så to kvitlauk. skrell, og kløyv i ganske store bitar. Legg kvitlaukane oppå resten av krydderet. Ta den andre delen av låret og legg oppå. Finn fram hyssing, og surr steika godt saman.

I mellomtida har du varma opp omnen til cirka 175 grader. Sett inn steika eit par timar. Dersom søster di ikkje knuser steiketermometeret rett før steika skal i omnen, kan du gjerne gjere deg bruk av eit slikt instrument.

Skrell så eit ønska antall poteter, kålrabi, gulrot, rotselleri, jordskokk etc og skjær i små firkantar. Ta ein fem-seks kvitløk og skrell av fedda. Hiv heile fedd oppi ei ildfast formn saman med dei oppkutta rotgrønnsakene. Hell på olivenolje. steik i ca. tjue minutt ved 200 grader.

Når steika er cirka ferdig, tek du ho ut av omnen. Medan den kviler, kan du steike grønnsakene.

Ta så eit par sitroner, og rasp av skallet. Hakk opp ein persilledusk og bland saman med sitronskalet og ein fire-fem finhakka kvitløksfedd. Trykk det oppå steika, og sett inn i omnen femten, tjue minut til.

Steikekrafta tek du i ei gryte, saman med ein pakke Snøfrisk og ein boks Creme Fraiche. Det vert ein framifrå saus. Spe eventuelt på med litt buljong.

Såh. Spring og kjøp dykk eit lår.

For nokre år sidan dukka ein ny kafè-liknande sak opp i Stavanger. Dette var på tampen av studietida mi i byen, men eg rakk likevel å innleie eit seriøst forhold til plassen. Kva stad eg snakkar om? Ostehuset, sjølvsagt. Ostehuset. Å gå inn der var som å dukka inn i ei verd av nye og spanande matrettar. Ting eg aldri hadde høyrt om før. Lukter som aldri hadde passert nasen min. Smakar som eg tykte var litt rare, men gode, og som etter som tida gjekk vart fast inventar i mi matlaging. Det var her eg lærte å verkeleg setje pris på ein god grøn oliven. Og det var her eg lærte meg velsignelsen i ein god kvitløksmajones.

For kvitløksmajones må vera noko av det beste ein kan tenkje seg. Ein varm baguett med kyllingfilèt og kvitløksmajones på Ostehuset vart for meg symbolet på alt som var godt med Stavanger. Så då eg og Kjetil S. skulle til Stavanger før jul, var det berre sjølvsagt at det første me gjorde var å hive innpå ein av dei utrulege baguettane. Seinare gjekk me tilbake for å ete middag. For ein suksess. For ein dag.

Etter å ha drive litt forskning på området kvitløksmajones, har eg etter kvart kome fram til ei enkel, men likevel genial løysing. Eg skal no dela eit av dei nyaste matlagings-triksa mine med lesarane av bloggen min. Det vil seie eit par Kjetilar, ein Tore og ein Oddasat.

 Du treng:

Ein baguett
Ein pakke ekte majones frå Mills. Denne MÅ vere ekte.
Ein kvitløk
Ein kyllingfilèt
Eit par-tre cherrytomater
Agurk
Eventuelt noko anna salat-greier
Eventuelt Tine Seter-smør
Pepparkvern

Du gjer følgande:

Steik kyllingfilèten, og del denne opp i skiver på ca. 0,5 centimeters tjukkleik. Varm baguetten. Press ut ein halv pakka majones. Ta ein fem-seks fedd kvitløk, skrell dei og hakk dei opp i små, men ikkje for små, bitar. Bland dei godt inn i majonesen. Del baguetten i to på langs. Smør eventuelt smør på først (eg tykkjer eigentleg denne retten er best utan smør). Smår så på eit godt lag kvitløks-majones på over- og underetasjen av baguetten. Fordel kyllingkjøtet over det heile. Kvern litt peppar over. Legg på eventuell agurk, cherrytomat eller anna grønt.

Et.

Dette er  heilt fantastisk. Eg lovar.