Sjølv har eg vore med foreldre og søsken og svoger og onklungar og hatt ein julekveld dei aller fleste berre kan drøyme om. Det var ikkje julestress. Det var ikkje julefyll. Det var ikkje keisame samtalar eller tanter som spurde kvifor eg ikkje har gifta meg. Me tok ting som dei kom. Klokka halv ti var det slutt. Då hadde yngste onkelbarn sovna på sofaen, medan storesøster sat og slo skeia umotivert i skåla med gele. Bror min gjekk heim til sitt, barnefamilien pakka sakene sine og stakk, og eg hjalp mor med oppvasken. Så køyrde eg heim. Så køyrde eg forbi det mørke huset. Og så byrja eg for alvor å vurdera å skriva noko når eg kom heim.

Det er jo slikt folk gjer når dei får djupe tankar. Dei skriv, og så kjem dei på Dagsnytt 18.

Me høyrer kvart år om alt mogeleg som er gale med jul. Det er for mykje drikking, for mykje eting, for mange fattige, for mange einsame og for mange heimlause. Men når sant skal seiast, er det vel for mykje drikking, for mykje eting, for mange fattige, for mange einsame og for mange heimlause resten av året og. Så det einaste som kjem ut av å minnast på det når det er juletid, er at det legg ein liten dempar på gleda for dei som er slik anlagde at dei let ting gå inn på seg.

Eg kjenner fleire folk som ikkje har det som kjekkast når det er jul. Folk som reiser vekk åleine til fjerne strøk, folk som eg er i nær slekt med som eg ikkje heilt veit om feirar jul åleine eller saman med nokon. Folk som gjerne skulle hatt ein spoleknapp på livet og fått jula overstått. Men eg kjenner ingen som eg nesten aldri ser, og som har eit hus som er mørkt stort sett alltid. Som av og til henger opp ein lapp på butikken om at ho vil kjøpe makrell, eller treng nokon til å klippe buskar i hagen. Som eg ikkje trur har nokon i heile verda. Som er åleine. Som truleg aldri har vore på internett. Som eg ikkje har peiling på korleis klarar seg gjennom vekene og månadane og åra. Og ho bur berre eit kort stykke frå huset mitt, og det er ikkje noko eg kan gjera med det.

Julafta er berre ein kveld til i livet til folk som har det slik. Eg trur ikkje det har så mykje å seia om det er julafta eller søttande mai eller fødselsdagen deira. Det glir forbi. Det har ikkje så mykje å seia om verda går under og me kokar kloden. Det glir forbi. Det har ikkje noko å seia om Viking rykkar opp, og det har ikkje noko å seie om hummaren kryp inn i teina.

Er det slik det er? Eller er det heilt annleis? Korleis såg ho føre seg at livet skulle bli då ho var yngre? Var det dette ho såg føre seg? At ein ukjend sambygding skulle sitja og fabulera om livet hennar julafta i 2018? At ho skulle bli blogga om utan å ha bede om det?

Nei. Sjølvsagt ikkje.

Det eg vel prøver å seia her er det finst folk som dette rundt oss, over alt. Og me veit ikkje kva me skal gjera eller korleis me skal forhalda oss til dei. Eg kjem truleg aldri til å snakka med ho eg skriv om. Og det kjennest litt meiningslaust å i det heile tatt skriva om dette.

Eg trur det eg vil er å berre seia kva tankar som gjekk gjennom hovudet mitt denne kvelden, julafta 2018. Og at me neppe har vondt av å tenkja ein tanke om folk som er usynlege, også resten av året.

Hugs at du skal døy. Hugs at det kunne vore deg som sat der. Hugs å takka for det du har og for dei du har.

God jul.

Eg trur eg har blitt lei av å fiska laks. Og eg trur eg har blitt lei av fotball.

Det kan vera at dette er ein klassisk søndagskveldsdepresjon.

Eller så kan det vera at livet mitt har endra seg dramatisk.

Eg skal opp 06.30. Eg har ikkje tid til å hjelpa deg no. Du må klare deg sjølv. Himmel. Du er over førti år. Skal ikkje du på arbeid i morgon? Burde du ikkje berre kome deg i seng, i staden for å sitja her og masa om at du har lyst til å skriva noko på bloggen din? Eg har aldri lese bloggen din ein gong, og så spør du meg om kva du skal skriva om? Dette går ikkje. Du kan ikkje koma rekande og spørja om slikt. Kva veit vel eg om kva du skal skriva? Jau. Eg har eitt tips: Dersom du ikkje har noko å skriva om, så IKKJE skriv. Det er det beste rådet du kan få av meg. Så. Kan eg få leggja meg? Takk. 

Kjære familie, venner og alle andre som les dette. 

2015 har vore eit heilt vanleg år. Det har ikkje skjedd noko spesielt i livet mitt. Eg bur framleis i eit blått hus på Finnøy, og arbeidar framleis på Lundeneset og i Ryfylke Livsgnist. Eg køyrer framleis el-bil, og eg vert framleis irritert på dei som meiner at alle el-bilsjåførar er snyltarar på samfunnet. 

Det einaste som vel må kunna seiast å ha skjedd av større ting, er at eg har blitt 40 år. Det er vel ikkje akkurat ein prestasjon, meir eit faktum. Eg feira dagen opptil fleire gonger og på ulike måtar. Alt var gildt. 

Eg har ingen ungar eg kan fortelja om framgongen til i julebrev, men eg har fått to nieser som eg er med så mykje eg kan. Erle (2,5) og Ane (straks 1) har så definitivt hatt framgong i 2015. Erle har lært å snakka så godt at det går an å ha ganske så djupe samtalar med henne, og Ane har klart å ved vræling kommunisera såpass godt at onkel Kåre veit når han må gå rundt og bære henne, og når det er OK å setje seg ned. 

Folk plar og å fortelja kva dei syslar med i desse julebreva som blir sende ut. Eg syslar ikkje med så mykje. I 2015 har eg reist litt, og fiska litt laks. Samt vore på arbeid. Det er kjekt å vera på arbeid. Det er vel slik at eg nå har vore på same arbeidsplassen sidan august 2002. Dei første elevane mine har bikka 30. Med andre ord er det ikkje lenge til dei første ungane av dei første elevane mine byrjar på vidaregåande. Det kan vera at eg då må ta ei vareteljing og finna ut at eg har vore på same stad lenge nok. Inntil vidare er det i grunnen kjekkare enn det har vore nokon gong. Problemet er at eg treff så forbaska mange kjekke folk gjennom denne jobben, og då vert det fort eit herk å avslutta det heile.

Å ha to liv har og mange føremoner. Når eg er på Finnøy, er det ingen som sender opp rakettar utforbi soverommet mitt. Når eg er på Lundeneset, har eg folk å vera med og noko å finna på alltid. 

2015 har og vore eit år der eg har blitt klar over at samfunnet vårt er på veg til å bli øydelagt. Det er visst ikkje aldeles for seint å gjera noko med det, men det som må gjerast høyrest såpass ilte triveleg ut at eg heller er viljug til å ta sjansen på at det går greitt å sleppa nokre forhutla flyktningar inn i landet vårt. Men det er klart, dette er veldig naivt. Taktikken min er å vera snill med flyktningane, slik at dei i det minste ventar ei stund med å skyta meg når dei skal oppretta kalifatet her om ein ti-femten år. 

Tidlegare i dag var eg ein stad der det vart baka julekaker. Ei av jentene som dreiv og baka, sa plutseleg, heilt ut av det blå: Kvifor kan ikkje berre alle vera snille med kvarandre? 

Eg hadde ikkje noko godt svar. Eg sa vel noko slikt som at me må prøva å vera gode med kvarandre, alle saman. Og så får me vona at det smittar over. Og at dette er noko kvar enkelt person må tenkja over og gjera noko med. Dersom me er sinte og ugreie, endar det som regel aldri godt. 

Med dette vil eg seia at alle må ha ei så god jul dei er i stand til. 

Eg vil og beklaga for å ha skrive det mest deprimerande julebrevet eg nokon gong har lese. Årsaka til at eg aldri skriv slike brev, bør no vera openberra for alt folket. 

 

At 1997 er 20 år sidan om ikkje så altfor lenge, er aldeles ubegripeleg. Eg budde i London. Internett var noko eg såvidt hadde vore borti året før, då eg hadde begynt å studera. Eg studerte strengt tatt året før også, men eg fann fort ut at året på jus-studiet betre kunne brukast til anna enn å studera spissfindige lovar. Min personlege rekord i  bowling frå det året, står fjellstøtt framleis. Det var også det året av mitt liv eg har vore nærmast å klare å løfte mi eiga kroppsvekt i benkpress. Heldigvis vart det mindre av både bowling og benkpress i åra som kom. For mykje av denslags gir dårlegare livskvalitet, fann eg ut. Men det er ei anna historie.

Det eg skal snakka om – eller rettare sagt mimra om – no, har med internett å gjera. Og Hotmail. Det er seint på kvelden, eg burde vore i seng, men eg sov middag tre timar i dag og kjem ikkje til å få sova om eg legg meg no. Då er det betre å gjera noko av det eg gjer best – mimra og sjå tilbake på tider som var. Nokre av de som les bloggen min veit at de har kjefta på meg mange gonger fordi eg er melankolsk og lettrørt, men slik er det. Eg er ein slik som kan finna på å bli tankefull berre eg knuser eit glas.

I kveld fann eg nemleg ut at alle mailane på Hotmail-kontoen min var sletta. Borte. For alltid.

Det byrja med at eg ville finna den første mailen eg hadde fått frå ein god ven og slektning i Amerika. Han døydde for berre nokre veker sidan. Han var tremenningen min, barnebarn av bror til min farfar. Me hadde mykje kontakt sidan eg traff han første gong i 2002. Og no skulle eg finna dei første mailane me utveksla, tenkte eg. Det tenkte ikkje Microsoft.

Det må ha vore i august eller september 1997. Eg gjekk nedover Portobello Road, og var på utkikk etter ein internett-kafe. Eg hadde høyrt at slike skulle finnast. Ikkje så langt nede i gata, fann eg ein. Portobello Gold. Eg gjekk inn, og betalte 6 pund for å surfa på internettet ein time. Eg hadde hatt epost-adresse året før, men nå var eg slutta som student på Misjonshøgskulen og måtte stå på eigne epost-bein. Fyren som jobba på internettkafeen sa at eg MÅTTE jo berre oppretta ein Hotmail-konto. Så då gjorde eg det. Eg måtte velga eit brukarnavn. Eg valde kvignes. Eg måtte velga eit passord. Passordet har fulgt meg – i ulike versjonar – sidan. Den einaste staden eg framleis bruker det originale Hotmail-passordet mitt , er på innlogginga til SAS.

Og vips, så hadde epost-eventyret mitt starta. Eg skreiv nokre korte meldingar til folk eg hadde hatt epost-adressa til året før – og så byrja snøballen å rulla. Internettet var fantastisk. Det var kjærleik, lidenskap og takksemd. Eg visste at me kom til å bli veldig gode vener, eg og nettet. Og e-posten var ein del av det.

Ein kuriositet: På denne tida gjekk det an å gå inn på http://www.posten.no – skriva ein epost til dei – og få dei til å skriva denne ut og senda i vanleg post til folk. Det var berre mormor som mottok slike brev frå meg.

Året etter London var eg i militæret. Reint internett- og epostmessig vart det ei ørkenvandring. Me hadde tilgang på internett eit par gonger i månaden, og berre etter at me hadde gjennomgått eit kurs som nå i ettertid framstår som ganske latterleg. Men eg starta å leita etter slektningar i USA på nettet. Og ville prøva å komma i kontakt med dei. Det vart mange mailar til Vignesar rundtforbi i USA – det er eit veldig vanleg navn skulle det visa seg – før eg fann ut at mine slekningar hadde ein ekstra s i navnet. Altså Vigness.

Digresjon: Grunnen til denne ekstra s-en er mest truleg den gamle finnøydialekta – og måten navnet vart uttalt på. Eg brukar ein mellomting – alstå mellom den gamle uttalen og byas-uttalen. Bror min brukar byas-uttalen. Onkel Ingvar også. Vignes med lang i. Viiiiignes. Den gamle, derimot, hadde kort i, dobbel g og nesten ikkje e i det heile. Altså viggns med trykk på i-en. Då gamle Daniel kom til Amerika, har hans uttale av navnet ført til at det vart skrive med to s-ar. Våre amerikanske slekningar uttalar såleis etternavnet sitt på same måte som folk på Finnøy gjorde på byrjinga av nittenhundretalet. Denne digresjonen er forøvrig basert på såkalla superenkel forskning – utleda av mi noko over gjennomsnittlege interesse for fonetikk.

Men eg traff altså blink etter kvart. Eg fekk kontakt med slekta mi. Den første eposten eg sende til Dan var frå Maukstadmoen i indre Troms, ein vinterdag i 1999. Han hugsa alltid å påpeika kor stakkarsleg og forkommen eg høyrdest ut då eg la ut om militærlivet for han. Eg teikna ikkje akkurat eit bilete av ein tøff soldat. Me lo mykje av det.

Året etter militæret byrja eg for alvor på den vegen som – utan at eg visste det då – førte til at eg sat i ein sofa på Lundeneset i Vindafjord kommune mange år seinare. Eg studerte engelsk på høgskulen i Stavanger. Det året vart MSN Messenger lansert. Eg må ha vore svært tidleg med å ta tenesta i bruk  – Messenger vart lansert i juli 1999, og eg var på plass på datarommet på høgskulen ein månad seinare. MSN messenger integrerte mail og såkalla chatting – altså drøs – og revolusjonerte måten eg kommuniserte med omverda. Det er interessant å tenkja på at eg på dette tidspunktet framleis ikkje hadde skaffa meg mobiltelefon

Det var rart kor fort en nye teknologien vart integrert i kvardagen. Me fek oss internett heime hjå mor og far på denne tida – men det var framleis til dømes heilt uaktuelt å leggja inn nett i huset me budde i i Stavanger. Denslags var luksus.Men du, kor lyst eg hadde på det.

Heilt fram til 2005 var det meg og Hotmail. Ein oktoberdag dette året, oppretta eg imidlertid konto på Gmail. Hotmail forsvann gradivs ut, men MSN messenger bestod i mange år etterpå. Eg passa alltid på å logga meg inn på Hotmail for å sjekka om det var kome noko spanande i innboksen dei siste månadane, men etter kvart vart det lenger og lenger mellom besøka der. MSN messenger er også så og seie ute nå.Det skal visstnok leggjast ned innan kort tid.

Og i kveld fann eg altså ut at alle dei gamle hotmailane mine er sletta. Alt frå 1997 til 2005. Mest truleg fordi det er for lenge sidan eg var logga inn sist. Så då berre sletta dei alt. Dei første åra av epost-livet mitt. Borte for alltid. For ein gjeng, dette Microsoft. Det er jo litt som å brenna ein bankboks, berre fordi eigaren gløymde å stikka innom på ei stund.

No er det meg og gmail.

Gmail slettar ikkje noko som helst.

Der ligg alt. Det ligg eit tastetrykk vekke. Dersom eg skal søka for å finna noko, risikerer eg å finna ting eg skreiv til, eller fekk frå nokon, i ei heilt anna tid. 

Då blir eg sitjande og sjå, tenkja og fundera. Før eg leitar vidare etter det eg skulle finna.

Kva er best?

At alt forsvinn, eller at alt ligg der, ein millimeter under overflata?

Eg veit sanneleg ikkje.