– Du ringer fastlegen din. I dag. Blodsukkeret ditt er svært høgt, og du har temmeleg sikkert diabetes. Det er ein alvorleg sjukdom som kan vere livsfarleg om du ikkje får behandling. Bedriiftslegen såg på meg med eit svært alvorleg blikk. – Dette er ikkje ein dødsdom, men det er noko som kan få svært alvorlege følger dersom du ikkje gjer noko med det. Bedriftslegen var svensk. Han var seriøs. Han var erfaren. Eg har eit godt forhold til svenskar. Ofte viser dei seg å vere kloke folk. Eg ringde fastlegen.

Førre gong me vart kalla inn til bedriftshelsetenesta, gadd eg ikkje gå. Eg visste godt kva legen ville seie. Du er for feit, du må komme deg meir i aktivitet, du treng å komme i form. Alt dette visste eg veldig godt sjølv, eg trengte ikkje ein dokter som sa det til meg.

Eit par år seinare merka eg at det var noko rart med føtene mine. Det var på ein måte som om huden under tærne var blitt tjukkare. Eg gjekk på apoteket og kjøpte meg ei slik rasp som ein bruker til å fjerne daud hud. For dette var klassisk daud hud, tenkte eg. Og eg raspa. Men det skjedde ikkje ein drit. Huden under tærne var ikkje daud. Han var berre rar. Det var litt som å gå på ei pute eller noko. Så eg gjorde som me gjer: Eg googla.

Diabetes 2, var eitt av svara på numne føter. Ai ai, tenkte eg. Det var då drit. Men så las eg vidare. Folk med diabetes 2 opplevde å vera slakke og tørste heile tida. Onde tunger i omgangskretsen min (dei som veit, veit kven desse onde tungene er), ville hevda at eg ikkje har vore spesielt u-slakk eller spesielt u-tørst opp gjennom livet. Eit anna symptom var at ein måtte på do absolutt heile tida. Eg følte meg ikkje spesielt truffen av desse andre symptoma, og tenkte som folk (og når eg seier folk, meinar eg folk som meg, middelaldrande menn) gjer, at det er siiiiikkert noko anna.

Likevel melde eg meg på då bedriftshelsetenesta på ny melde sin ankomst. Og eg frykta kva som ville komme. Eg har skildra meldinga frå legen som ei blanding av å bli letta og å bli skuffa. Letta, fordi eg visste noko var gale, og det finst verre ting enn diabetes type 2. Skuffa, fordi eg trudde eg kunne ture på og leve slik eg alltid hadde gjort utan konsekvenser.

Eg har alltid likt å gå på fjell. Men det er jo, om me skal vera ærlege, ekstremt stress. Å hale seg opp på ein fjelltopp gir mykje, men det er og noko som krev stor innsats. Ein innsats eg var viljug til å å gjere eit par-tre gonger i året. Eg visste eg var for tung, men eg tenkte og at det å gå ned i vekt heilt klart ikkje var noko for meg. Eg hadde trivselsvekta mi inne. Ikkje for mykje over 120 kilo, så var eg nøgd. BMI-indeksen var klar på at eg var mykje for feit, men kven bryr seg eigentleg om BMI-indeksen? Livsstils-influensarar og forsikringsselskap. Ikkje eg. Den årlege fisketuren i Finnmark har vore ein grei indikator på formen. Dersom eg klarte å gå langt innover vidda med svær sekk og ikkje døy, var alt ok. Så stengde dei Tana-elva og me orkar ikkje reise dit etter at det skjedde. Så då forsvann den indikatoren.

Den 15. mai var eg hjå fastlegen. Han sa at konklusjonane på blodprøven min definitivt var at eg hadde diabetes 2. Han snakka lenge og vel om kva dette betydde. Eg klarte å få med meg ein del, men ikkje alt. – Ein av dei viktigaste tinga du kan gjere, er å gå ned i vekt, sa han. – Om du går ned til 90 kilo, vil det vera heilt topp.

Lykke til, tenkte eg.

Eg hadde aldri prøvd seriøst å gå ned i vekt. Eg hadde prøvd å ikkje gå opp i vekt, men det er noko anna. Eg var for eksempel ganske god på å aldri ete to chipsposar på ein kveld. Eller halde meg til ein Heilnøtt per dag. Og det var jo NOKO, var det ikkje?

No ville legen ha meg på vekta. Eg har verkeleg aldri vore oppteken av eiga vekt. Det har hendt, om eg har sett ei badevekt ein stad eg har vitja, at eg har teke ein tur oppå. Det har som regel vore rundt 120 kilo. Heller eit stykke over enn eit stykke under. Eg spurde legen om han ville tippa kva eg vog. – Eg er oppteken av å ha eit godt forhold til pasientane mine, sa han. – Så eg står over tippinga.

Vekta viste 112 kilo. Det var ein del mindre enn eg hadde trudd. Eg hadde ikkje aktivt prøvd å gå ned i vekt, men eg hadde nok hatt ein sunnare livsstil det siste året eller der omkring, etter at eg byrja å frykta at noko var gale med meg.

Me snakka om brus. Me snakka om snop. Me snakka om mat på generelt grunnlag. Om kaker. Me snakka ikkje om alkohol, før eg spurde han rett ut: Kan eg framleis drikke øl? – Når det gjelder øl, skal du hugsa på ein ting, sa legen. – Ein halvliter øl har like mange kaloriar som eit temmeleg vanleg måltid.

No veit ikkje eg kva fastlegen min plar å ete i eit heilt vanleg måltid, men om det måltidet til dømes er ein middag med kjøt frå Fjordland (eg har INGEN grunn til å tru at fastlegen min ikkje er ein framifrå kokk som lagar all maten sin frå botn av, altså), så trur eg kanskje han overdreiv litt. Men to halvlitrar øl, det er omtrent som ein porsjon Salt kjøt Arne Brimi-style frå Fjordland. Så poenget hans står: Det er mykje kaloriar i øl. Og eg måtte ned i vekt.

Dette med alkohol er jo temmeleg tabubelagt. Kanskje særleg for nokon som jobbar på ein skule med ein eigar som tradisjonelt har ei temmeleg restriktiv haldning til bruk av rusdrykk. Misjonssambandet er ein stad med mange fleire meiningar om ulike ting enn ein skulle tru om ein observerer berre frå utsida. Dette inkluderer alkoholbruk. Eg kjenner mange i Sambandet som likar øl. Det vert berre ikkje snakka så høgt om. Og det kan det vera mange og gode grunnar til. Ingen er usamde i at alkohol er eit samfunnsproblem og at mange folk kjem ut i store problem på grunn av alkohol. Sjølv var eg ein temmeleg streng fråhaldsmann til eg var godt over 20 år. Så flytta eg til London og fann ut at det var ting som var viktigare enn fornuftige prinsipp og solidaritet med dei som slit: Å drikke øl.

Neidå. Eg veit at eg kjenner folk som slit sjølv. Eg kjenner folk med familiemedlemmer som slit. Eg har elevar som kjem frå heimar der det blir brukt for mykje alkohol. Eg skal ikkje kødda med dette. For nokon er dette eit svært alvorleg tema. Eg har vore heldig. For meg er det ikkje noko som har prega livet på ein vond måte.

Når elevane mine skriv helsingar til kvarandre på Facebook når nokon fyller året (dette er det einaste ungdommen i dag brukar Facebook til), er det eit par ting som går att. Ein av dei er desse: Du er eit førebilete for meg.

Eg har aldri vore komfortabel med å vera eit førebilete. Det er slik at eg aktivt prøver å unngå å vere det. Eg har inga interesse av at folk skal bruka meg som ein eller annan målestokk. Likevel er det ting som er viktige for meg å halda fram: Å vera ærleg, til dømes. Av og til kan eg vera FOR ærleg, det er heller ikkje alltid av det gode. Men når det gjeld alkohol, må eg seia som sant er at eg tykkjer det er ein av mange ting som er med på å løfta livet litt av og til. Eg har mykje godt å seia om andre val ein kan ta, men eg må vera ærleg om mine eigne meiningar i denne saka.

I familien min har me hatt nokre opplevingar som kan vera temmeleg tabubelagte. Bror min prøvde å ta livet av seg. Søstera mi skilde seg. Dei har lurt litt på kva eg ville finne på for å skapa krisestemning på Nordre Vignes. Eg er temmeleg sikker på at dei har hatt ein del tankar kring kva eg kunne finne på, men eg trur ikkje dei såg føre seg at eg skulle få ein kronisk sjukdom. Det dei heilt sikkert såg føre seg, var at OM eg fekk ein kronisk sjukdom, kom eg til å fortelje om det. For me likar litt å drite i tabu på Nordre Vignes. Innan grensene for kva som sømer seg, sjølvsagt. Men når grensa for kva som sømer seg å snakka om, er forbi forsøk på å ta eige liv, så seier det seg sjølv at diabetes 2 ikkje spelar i same tabu-liga. For ikkje å snakka om at eg likar øl.

Når det skjer kriser, er det ein ting som ligg i ryggmargsrefleksen min. Eg ringer ein ven. Eller to-tre vener. Eg ser litt an kven som tek telefonen. Då eg fekk vita at eg hadde diabetes, var det berre ein ven på lista: Sigrid frå Bømlo.

Sigrid frå Bømlo har, som truleg 60-70% av omgangskrinsen min, vore innom Lundeneset i livet sitt. Ho er utdanna sjukepleiar, og eg visste at dette med mat og blodsukker var noko ho kunne ting om. Eg ringde henne før eg ringde nokon andre. Rett etter at eg hadde vore hjå bedriftslegen. Ho hadde mykje på hjarta. Svært, svært mykje. – Dette kjem til å gå fint, Kåre, sa Sigrid. – Du kjem til å klara veldig godt å gå ned til 90 kilo. Men du kan ikkje drikka så mykje øl som du vil.

Det var då eit veldig mas om øl, tenkte eg.

Eg snakka mykje med Sigrid i dei to vekene som gjekk frå eg var hjå bedriftslegen til eg fekk komme til fastlegen (dette er ikkje kritikk av fastlegen, men to veker, kom aaaaan, helsevesen). Ho var på mange måtar meir engasjert i sjukdomen min enn eg var sjølv. Sigrid såg FRAM til at eg skulle inn til legen og få dei endelege konklusjonane. Sigrid hadde fått seg eit prosjekt.

Då eg vart sendt heim frå legen med resept på blodsukkermåleapparat kjende eg meg litt overvelda. Kva i huleste var dette her for noko? Eg skulle stikke meg sjølv i fingeren og måle mitt eige blod mange gonger til dagen, for å skaffe oversikt over blodsukkersituasjonen min. Eg hadde ikkje peiling på noko som helst. Langtidsblodsukkeret mitt var så høgt at Sigrid meinte det var temmeleg truleg at eg måtte byrja på medisiner. Det såg eg på som ekstremt stress. Eg måtte inn til Vegvesenet for å få nytt sertifikat som berre var gyldig i 5 år, eg måtte eta medisiner fast, nei, det var ikkje det eg ville. Men det såg litt spøkje ut. Eg pakka ut måleappratet og ringde Sigrid. Dette hadde ho gjort «ein million gonger», sa ho. Eg målte blodsukkeret. Det var 10,2. Eg hadde ikkje peiling på kva det tyda. – Det tyder at du har diabetes 2, sa Sigrid.

Eg målte meg seinare på dagen. Talet var 15. Dette er så høgt at det på ingen måte er bra, sa Sigrid. Du må komme deg ut på tur.

Så eg byrja å gå tur. Eg sette meg som mål å gå minst 10 000 skritt kvar dag. Snittet mitt låg, om me skal tru telefonen min, på 5-6000 skritt til dagen. Det er for lite. Eg lasta ned Strava. Eg tok mine første steg på ein veg eg aldri hadde tenkt at var noko for meg. Eg merka resultat nesten umiddelbart.

Eg kutta ut brus og snop totalt. Eg reduserte kraftig på andre kjelder til karbohydratar og kalorier, inkludert flytande kjelder. Eg kjøpte meir av ting eg likar godt frå før. Kål og kjernar og neter og bønner. Cottage cheese og granola og blåbær. Rugsprø. Sardiner og makrell i tomat. Resultata kom fort. Det tok ikkje mange dagane før tala mine var nede på 7-talet, og Sigrid byrja å høyrast ut som om ho var nøgd. Det var nokre krevande tal der i byrjinga. 17. mai klokka 12.30 var det 15,4. Over dobbelt så høgt som det burde vore. Eg skuldar på 17. mai-frukosten på Lundeneset. Eg gjekk tur, talet gjekk ned i 7,4. Eg gjekk på 17. mai-fest, talet gjekk opp til 13,2. Eg gjekk meir tur, talet gjekk ned til 8 att. Tur fungerte. Nesten frå dag 1.

Utover dei neste vekene gjekk tala ned. Eg såg framleis tosifra, men eg såg og 5- og 6-talet. Måndag 29. mai såg eg 13-talet att. Etter det har eg vore på tosifra to gonger, begge gongene etter å ha målt meg på tidspunkt eg visste talet ville vera høgt. Eg går meg ned. Det er utruleg effektivt og motiverande.

Eg gjekk til legen att etter to veker. – Du har vore flink gut, sa han. Du treng ikkje medisin, slik situasjonen er no. Eg vart ekstremt glad for den meldinga. – Fortset som dette, sa han. Eg ringde Sigrid. Ho sa ho var stolt av meg. Det er sterke ord frå det mennesket, ho plar ikkje spreia om seg med overstrøymande og kjenslemessig sterke ord.

Så var det vekta, då. Grunnen til at eg skriv dette innlegget. Eg bestemte meg for å komme meg under 100 kilo snøggast råd. Effekten av å komme ned til rundt 90 kilo ville vere enorm, sa legen min. Eg ville merka forskjell fort, sa han og. Eg kjøpte meg badevekt. Eg. Kåre Vignes, badevekthatar nummer ein, kjøpte badevekt. Eg byrja å skrive ned tala på skapdøra mi. Det gjekk ned. Fort. Eg lo. Dette var jo lett. Eg skal bli helse-bloggar, tenkte eg. Skrive om kor lett det er å gå ned i vekt. Få rasande meldingar frå folk som hatar meg for å seie at det er lett å gå ned i vekt. Havne på Norske beefer.

Eg gjekk ned til 105 kilo ganske fort. Så seig eg ned nokre kilo til. Så reiste eg til Bergen for vera sensor i Engelsk 2. Kvelden før var eg ute og åt med to vener. Dei skal få vera anonyme, men då eg kom heim var vekta over 105 kilo att. Sigrid var uroa. Du må ikkje vere med Tore, sa ho. Drit i å halde han anonym, alle veit at han var involvert uansett.

Ferien byrja, og det er ikkje lett å kombinera med vektnedgang. Den magiske 100-grensa var av og til nær, av og til fjern. Vekt kan variera ganske mykje frå dag til dag, fann eg ut. Gjerne med eit par kilo. Etter å ha kome heim frå tur i helga, bestemte eg meg for at denne veka skulle det skje. Eg skulle under hundre kilo. Etter krabbemåltid (krabbe er BRA for blodsukker OG vekt, TRUR eg) på Vignes i går, la eg ut på ein lang tur utan mål og meining. Eg enda opp i ei myr, jaga av kyr, fast i ein skog og gjennomblaut. Då eg kom heim viste vekta 100,2 kilo. Me går alltid ned i vekt om natta. Då eg vakna i dag var eg litt slik julafta-spent. Eg gjekk på. 99,6 kilo. Eg var under 100 for første gong sidan nittitalet, vil eg tru. Eg kjende på letting og glede. Eg kjende og på inspirasjon og motivasjon. Eg skal lenger ned. Men ikkje så ekstremt mykje lenger ned. Og dei siste ti kiloa vil ta tid. Men det har eg, lat oss vona, ganske mykje av.

Eg skriv dette fordi eg trur eg ville likt å lese dette sjølv då eg hadde vore hjå bedriftslegen. Det var ei lita påkjenning å få vita at eg  hadde diabetes medan eg hadde ein liten pause i dei munnlege engelskvurderingane den dagen. Eg trur ikkje eg var aldeles til stades med heile meg der eg sat og prata med elevane mine. Det var i det same klasserommet eg var då sjefen til bror min ringde frå Oslo og var uroa den dagen for mange år sidan. Det er mogeleg det er eit klasserom eg bør vere litt forsiktig med å vere for mykje i framover.  

Så då er det berre å gratulera meg sjølv med å ha blitt helse-bloggar. Eg skal ta det heile eit steg vidare og prøve meg på litt influencing:

Dersom du får diabetes type 2, gjer du følgande:

• Irriterer deg grevleg over at det skjedde. Innser at det ikkje hjelper, og at du skal vera glad dei fann det ut før du ligg der med infarkt og hjerneblødning.
• Går ned i vekt. Mesteparten av vektnedgangen skjer på grunn av kosthald. Det er ei pine, men det er sant.
• Kjem deg ut på tur.
• Et graskarkjernar og cherrytomatar til det tyt ut øyrene på deg. Innser at graskarkjernar faktisk er ganske feite, og at du ikkje kan ete ein pose til dagen.
• Kuttar ut snop og brus og jus.
• Reduserer inntaket av andre flytande ting, utanom te, din aller, aller beste ven

Det kan vera eg kjem attende med meir inngåande drøftingar om kost, tur, og andre ting. Men eg prøver jo å halde denne bloggen til eitt innlegg i året. No skal eg ete kylliing med andefeitt. Det er nemleg 100% innafor, særleg når ein veg under 100 kilo.

I kveld skjedde det att. Avløpet på Nordre Vignes gjekk tett. Eg fekk melding frå bror min. Dette er noko som skjer oftare på Nordre Vignes enn andre stader. I alle fall vil eg tru det. For det skjer altså temmeleg ofte på Nordre Vignes. Som regel rundt jul. Ribbefeitt og slikt. Dei siste par gongene har det av ukjende grunnar skjedd i den varme årstida. Det er på ein måte betre – ikkje er det tele i jorda, og det er varmare å stå ute og grave og herje, eller kva det no er dei gjer for å åpne avløpet att.

Sjølv har eg ikkje budd noko særleg på Nordre Vignes etter at eg kjøpte meg mitt eige hus i 2006. Likevel får eg med meg når avløpet tetnar. Det er eit slags familietraume. Me kan leggje bak oss forsøk på å avslutte eige liv, me kan leggje bak oss samlivsbrot, men at avløpet går tett, det er noko me veit vil halde fram med å skje så lenge det bur folk der ute.

No er det Oddvar, bror min, sitt problem. Det er hans hus. Det er hans avløp. Far min er likevel den store avløpsnestoren, og i kveld vil eg tru han har vore i sving med dei ulike metodane som vert brukte for å åpne driten. Eg har ikkje fått fleire rapportar enn at det er tett, så om me er rett uheldige driv dei på og arbeidar ennå, klokka tre minutt over midnatt. Oddvar og far. Spylar og stakar.

Då bror min gifta seg, dreia heile talen min til han og svigerinna mi om avløpet. Dei måtte sørge for at avløpet ikkje gjekk tett. Dette var både ein metafor for ekteskapet, og praktisk informasjon om at dei faktisk måtte sørge for at avløpet reint fysisk ikkje gjekk tett. For det er eit styr utan like. Særleg når du plutseleg skal dra ei kone med oppi det heile.

Problemet med avløpet på Nordre Vignes er at det er for dårleg helling på røyret som fører avløpsvatn og kloakk ut av huset. Dette fører til opphoping over tid. Det er ting ein kan gjere for å utsetje det uungåelege, som til dømes å ikkje spyle ned mold i vasken når ein vaskar poteter. Likevel vil det vere slik at så lenge huset står, vil det vera avløpsprobmeatikk. Ein må rett og slett akseptera at ein må jobbe med å halde røyret ope. Det er mange metaforar her som eignar seg greitt i ein bryllupstale, men etter å ha vore i bryllupet til Jon Magne nettopp, der brudgommen sjølv tala i 34 minutt, er eg for tida mett på bryllupsmetaforar og -talar. Difor går me vidare til det denne posten skal handla om:

Bror min.

I 2009 prøvde han å drepe seg. Han kom heim til Finnøy nærast som eit slakt. Eg hugsar ikkje kva tid eg slutta å uroe meg dersom han ikkje tok telefonen. Det tok mange år. Det kan vere det tok nærare ti år. Kjensla av at han ikkje tok telefonen og at eg var sikker på at han ikkje var meir tok lang tid å komme over.

No har han skrive bok. Eg las henne først i bolkar. Han sende meg eit kapittel her og eit kapittel der. Det meste var ting eg på eitt eller anna vis hadde lese før, eller visste om. Eg tenkte at dette må vere ein god måte for han å jobbe seg gjennom det som har skjedd på. Eg var litt overraska over at han orka, men eg var glad for at han gjorde det.

Så var boka så og seie ferdig. Han sende over alt til meg. Då eg las det i samanhang, vart det ei heilt anna forteljing. Han fortalde og om ting han hadde teia om før.

Å lese om det som skjedde, var rart. Eg var ein del av forteljinga, han fortalde om samtalar me hadde hatt og om ting eg hadde gjort. Og så opplevde eg at då eg las om alt dette, kom det heile nær meg att. Eg hugsar ting han ikkje gjer. Han var jo temmeleg ute av det. Mellom anna stakk eg til Afrika den første jula etter at han kom heim. Delvis fordi det passa godt å besøke folk eg kjende i Tanzania, men kanskje vel så mykje fordi eg berre måtte komme meg vekk frå alt og kvile litt.

I boka skriv han ein del om eit økonomisk helsike. Han går lite inn på detaljer om kva som drog han ned. Eg veit heller ikkje det. Om eg har eit behov for å vite det er eg usikker på. Det verste er at han kanskje ikkje veit det sjølv. Når eg har vore ei helg i Oslo plar eg seie, halvt på spøk, at eg hadde gått personleg konkurs av å bu der. Det er berre halvt på spøk.

Oddvar skriv om han som var gjeldsrådgjevar i NAV og som var til stor hjelp for han. Eg hugsar også den mannen. Då alt var over gjekk eg innom kontoret hans i Oslo. Dei som jobba i skranka klarte ikkje heilt å forstå kva eg ville då eg kom med blomar til ein dei jobba med. Det var visstnok ikkje vanleg. Dei slapp meg gjennom skotsikre glas og gitter og eg fekk treffe gjeldsrådgjevaren i NAV. Det var ein varm og triveleg kar. I kveld har eg googla han. Det er lite å finne ut, utanom at det kan sjå ut som om han framleis er gjeldsrådgjevar i NAV. Me kan vona at han opplever å ha ein meiningsfull og givande jobb.

I helga var det festival på Finnøy. Då Oddvar sa han skulle selge boka si på festivalen, tenkte eg at korleis i all verda orkar han det? Boka handlar om det ho handlar om. Finnøybuar er finnøybuar. Men der sat han, og drøsa med folk og signerte bøker. Eg veit ikkje kor mange han selde, men eg er temmeleg sikker på at dei som kjøpte boka av han gjorde det fordi dei ville lese om korleis det har vore å gå frå å ikkje ville leve til å vera i stand til å skrive bok om det og selge henne på bygda sin store fest.

Ein ting eg lurer på er korleis det vil vere for folk som har slekt eller vener som har teke livet sitt. Oddvar si historie er, djupast sett, solskin og glede. Då det var på det verste, hadde me trass alt Oddvar mellom oss. Me kunne trøyste oss med det. Han var i live. For mange er det ikkje slik. Vil det vera provoserande å lese om ein som ikkje døydde, og som til alt overmål går rundt og har eit godt liv? Finst det trøyst i det? Eg veit ikkje. Boka gir eit innblikk i tankeprosessane til ein deprimert person. Det kan kanskje vere noko å hente der? Å finne trøyst i at det ikkje er noko ein kunne gjort for å hindre det som skjedde?

Eg har tenkt mykje på dette. Om det gjekk som han ville, korleis ville livet mitt vore? Eg hadde nok klandra meg sjølv temmeleg grevleg. Eg visste han sleit. Eg visste han ikkje var over krisa i 2008. Då dei ringde frå jobben hans og sa dei ikkje fekk fatt i han, visste eg kvifor. Så kvifor gjorde eg ikkje noko?

Tenk at eg slepp å tenkja på dette. Det har ikkje noko å seia. Han lever.

Han lever, og han har hus med avløpsproblem.

Og han har skrive ei bok som eg trur mange kan bli klokare av å lesa. Det er dessutan ei forteljing om noko som var skrekkeleg, men som blei bra.

Tenk det. Det var skrekkeleg, men blei bra.

Eg skuldar verda ein post om korleis det gjekk med Amishbordet. Problemet er at eg har noko anna eg har tenkt å skrive. Oppsumeringa blir difor som så:

1. Bordet kom
2. Det var rett bord
3. Me vart glade
4. Eg vart ferdig med masteren
5. Me har hatt mange kjekke stunder rundt bordet
6. Me har hatt amishbordturistar på besøk
7. Me veit ikkje heilt kva det kosta
8. Det første måltidet som vart servert på bordet var steikt Falukorv. Noko me aldri et elles.
9. Bordet har fått nokre riper og sår, men ingen ringar. Amishane har gjort solid handverk
10. Det heile er framleis noko absurd.

Føreord: Då eg sette meg ned for å skrive soga om amishbordet i går, tenkte eg at det først og fremst var noko eg gjorde for å dokumentere det som hadde skjedd for meg sjølv og for dei som eventuelt måtte kome etter oss som soknar til Nordre Vignes. Ikkje visste eg at folket hungra etter å høyre om bordet som endeleg skulle kome heim til Vignes. Responsen har vore enorm, og for første gong i Twitter- og bloggekarriera mi rår eg ikkje med å svare alle. Eg vil difor nytta høvet til å takke alle som las innlegget i går, og som har kome med ulik form for positiv respons. Det var gildt at de likte det eg skreiv.

Men, når nokon får skryt, er det alltid fare for at dei køyrer på vidare. Eg hadde tenkt å setje punktum ved å leggje ut bilete av bordet i dag. Slik vart det ikkje. Så då køyrer eg på vidare. Ikkje fordi eg vil. Men fordi eg må. Og ikkje for andre si skuld. Nei, eg må rett og slett skrive denne dagen av meg.

Eg burde ana uråd då eg såg kassen det såkalla bordet kom i. Det gjekk som ein leik å få det inn i bilen. Sendinga skulle vere pakka inn i ei massiv trekasse og vege over 200 kilo. Hadde me brukt handamakt, og ikkje truck, hadde skandalen truleg allereie blitt avslørt i Tananger.

Du veit den kjensla når du endeleg kjenner at alt går din veg? Det er din dag, og ikkje noko kan stogga deg. Slik hadde eg det i dag. Då eg kom inn på siste vegstubben inn mot foreldra mine sitt hus, kjende eg på ei djup glede. Amishbordet var på plass. Eg kunne slappe av og konsentrere meg om det eg eigentleg skal og må drive med om dagen. Me åpna luka på bilen. Me byrja å ta av plasten. Og der var det. Ei bordplate. Det skulle ha vore ei kasse. Me reiv av meir plastikk, og trudde ikkje det me såg. Eit fælsleg syn. Eit par høge bord av typen du finn på flyplassar eller i hotell-lobbyar openberra seg. Mor mi, som jo er årsaka til heile denne soga, kjende truleg på ei kjensle av å bli slegen i svime. Eg ringde Greg Eide. Han tok telefonen og spurde fjågt om eg hadde henta bordet no. Eg har henta noko, sa eg. Men det er ikkje bordet.

Eg er temmeleg god på dette med å skape fallhøgde. Eg hausar gjerne ting opp, for så å ikkje oppleve det ønska resultatet. Eg byrjar på historier eg sjølv tykkjer er svinaktig gode, for så å oppleve at publikum mister interessa halvvegs ut i det som diverre ofte endar opp som eit føredrag. Men aldri har eg vel skapt høgare fallhøgde enn med amishbordet.

Nærare 2000 personar har lese blogginnlegget. Twitter- og Facebook-varsel har gått bananas. Eg har ikkje klart å henge med. Alle vil sjå Bordet. Alle. Kvar er Bordet, spurde dei. Me vil sjå!

Det dei fekk sjå var bror min og søster mi sine nid-bilete og videoar då det gjekk opp for oss kva som har skjedd. Det kunne ikkje vera sant.

Rundt middagsbordet var stemninga laber. Ingen sa eitt einaste ord. Me åt gryteretten vår og haldt kjeft. Greg Eide var i sjokk, og lova å byrje undersøkingane umiddelbart. Han sende mail til transportøren. Not an Amish Table var overskrifta.

Etterpå køyrde me det som viste seg å vera to bord, truleg ikkje laga av amishar, ut i løa. Der la me brukte kunstgjødselposar over dei. Der skal dei stå til nokon krevar å få dei tilbake. Dei hadde eit par transportskadar. Det kjem det jo garantert ikkje til å bli sjau av.

Eg kan hugse to gonger eg har hatt ei liknande kjensle det siste året. Den eine gongen var i fjor haust, då eg vart stogga med tre kassar krabbe som eg vart nekta å ta med på flyet. Kjensla av å bli audmjuka på det grovaste av folk som, skulle det vise seg, ikkje var oppdaterte på krabbe på fly-reglane, var ikkje god. Eg kjende på eit svik mot dei stakkarane som sat i Oslo og venta på krabbe. Og ikkje minst dei som plar få restane etter festen.

Den andre gongen eg har hatt ei liknande kjensle, var etter meisterligafinalen i fjor sommar. Med ein viktig forskjell: Då rekna eg det for temmeleg sikkert at laget mitt kom til å tapa. Denne gongen rekna eg det for temmeleg sikkert at bordet kom til å vere inne i pakken me pakka opp. Men så var det ikkje det.

Ingen veit no kvar amishbordet er. Speditøren her i landet freister å finne ut kvar det gjekk gale. Den amerikanske fraktaren freistar å finne ut kvar det gjekk gale. Eg vert ikkje overraska om dei begge endar opp ein stad mellom Hamburg og Aarhus.

Det skjer mange triste ting for tida. Om det skulle gå så gale at me aldri ser noko meir til bordet, vil det sjølvsagt vera synd og skam, men førebels er det ikkje fare for verken liv eller helse i denne saka. Me vonar på gode bord-nyhende og god helse for alle som les denne bloggen i dagane og vekene som kjem.

I morgon kjem Amishbordet. Det har reist frå grensa mellom Iowa og Minnesota i Amerika til Nordre Vignes i Noreg. Det har teke mange år frå den første tanken om amishbordet vart planta i tankane hjå foreldra mine og til det faktisk kjem til gards. I morgon.

Sommaren 2013 var store deler av familien vår i Amerika. Me skulle i bryllup. På veg til Sioux Falls, South Dakota var me innom nokre vener i Decorah, Iowa. Dei tok oss med til den vesle byen Harmony, der fleire og fleire amish-folk har slege seg ned over ein lengre periode. Mange av dei kjøper gardar som ikkje lenger er i bruk av folk amishane sjølve kallar The English. Altså «vanlege» amerikanarar. Amishane fjernar elektrisitet, innlagt vatn og anna modertne toskeskap. Så lever dei liva sine der.

Men noko må dei leva av. Dei som ikkje har gardar å driva, kan gjera andre ting. Som til å dømes å bli møbelsnikkarar. På turen vår var me innom eit par av desse. Hjå ein av dei fekk far min sjå eit bord han tykte var gildt. Bordet hadde ein sentral fot, og kunne dragast ut slik at foten delte seg. Dette var tøft, tykte far.

Far min er kjend for å kjøpe dyre ting når han er i utlandet. Av og til er det ein kjempesuksess, som då han kjøpte ein svært forseggjort globus i perlemor då han vitja Kina for mange år sidan. Andre gonger blir det ikkje full utteljing, som då han kjøpte eit ekkolodd som varte ein sesong før det tok kvelden. No ville han ha bord. Om det kunne sendast til Noreg? Klart det kunne. Me såg det i blikket til far. Det var dette han ville.

Problemet var berre at kjøkkenet heime var pussa opp nyleg, og eit svært kjøkkenbord var kjøpt inn. Eit staseleg og gildt bord, på mange vis. Men ikkje noko amishbord. Det hadde inga særskilt historie å vise til, og var temmeleg traust. Men å erstatta det etter berre nokre månadar ville vere hjartelaust. Bordet på Vignes fortente ikkje å bli sett til sides. Det hadde ikkje gjort noko gale. Amishbordet vart ikkje kjøpt den gongen i 2013.

Åra gjekk. Kjøkkenbordet på Vignes fekk oppleve mangt og mykje. Det mest spanande var truleg sommaren 2017, då det fekk komma ut på gardsplassen og vart midtpunktet i ein krabbefest som varte til langt på kveld. Det fekk oppleva hundrevis av lunsjar og middagar med naboar og vener. Det vart dansa på av barnebarna til mor og far, og det vart ete utallige spontane rekemåltid på.

Men amishbordet låg der og lurte. Korleis gjekk det, mon, med amishbordet? Hadde nokon andre kjøpt det? Klarte det seg godt der borte i Amerika? Visste det kva liv det gjekk glipp av den gongen i 2013?

I fjor haust reiste mor mi til Amerika att. Ho skulle ta mykje av same ruta me gjorde i 2013. Venene i Decorah hadde vore på Finnøy tidlegare på sommaren, og innkjøp av amishbord vart nok ein gong omtala. Skulle det skje i år? Far hadde mista noko av gløden. Det vart for dyrt, og det vart for mykje styr, meinte han.

Å, kor eg tenkjer på dette i dag. At me ikkje høyrte på han. For det vart dyrt. Og det vart styr. For meg. For det var eg som kom til å måtte ta på meg jobben med å administrera importen.

Mor var no amishbordbordforkjempar nok for alle. Det var ho som skulle over. Og det var ho som skulle betale gildet. Mor reiste over, fann bordet att, og ting byrja skje. Dehoravenene lova å ta seg av det praktiske. Signe dei. Me skulle berre betale, og så skulle bordet vere på Vignes fortare enn svint.

Mor var på tur til Amerika i oktober.

Etter heimkomsten vart det nokre intense dagar med vurderingar. Kva ville det koste? Korleis var dollarkursen? Måtte me betale moms og toll og hendelse? Utrekningar vart gjort. Det kom ikkje til å bli så gale. Skulle bordet kjøpast?

Ja. Det skulle det.

Greg Eide i Decorah vart sett på saka. Han ordna med bestilling, og bordkverna byrja å gå rundt. Dette skulle ikkje bli særleg strevsamt. Når folk gjer ting for ein heilt av eigen fri vilje, må ein berre takka og vera glade. Utan Greg Eide i Decorah hadde bordkjøpet aldri blitt noko av. Eg fryktar at han la bak seg mange timar med frakt av bord til Minneapolis og hendelse. Men eg vågar ikkje spørje. For eg fryktar svaret. Han påstår sjølv at det heile berre har vore ei glede for han å vera med på. Eg trur han lyg.

Då bordet var ferdig pakka i ei kasse, viste det seg at dei hadde for få folk til å løfta bordet inn i bilen det skulle kjørast med til dei som skulle ta seg av frakta til Noreg. Eg veit ennå ikkje heilt kva som skjedde der. Amishane har jo strenge reglar for kva som kan gjerast med moderne hjelpemiddel. Kanskje det var slik at dei ikkje kunne bruka maskin for å få bordet inn i bilen. Men bilen var jo ein bil med bensinmotor og det heile? Det er ikkje alt me skal forstå. Uansett. Dei måtte venta til dei fekk fleire arbeidarar på jobb. Tida gjekk. No nærma det seg jul.

I januar fekk me melding om at kassen bordet var pakka i ikkje kunne sendast internasjonalt, då han ikkje oppfylte krava som gjeld for å unngå overføring av skadedyr og parasittar. Ny kasse måtte lagast. Denne kassen var ikkje gratis, og kosta vel fort det ein betaler for eit heilt greitt spisebord på ein gjennomsnittleg norsk møbelbutikk. Men bordtoget var for lengst ute av perrongen. Her måtte me berre henga med. Bestill kassen, sa mor mi. Få  det gjort.

Tida gjekk. Og gjekk. Me byrja høyra snakk om eit virus. Me tenkte at det hadde me høyrt snakk om før. Me tenkte at det kjem sikkert ikkje til å bli noko særleg styr med det viruset. Me tenkte at me hadde sikkert bordet til påske. Det vart februar. Det nærma seg noko, no, fekk me høyra.

Me hadde framleis ikkje betalt bordet. Venenen våre i Decorah hadde lagt ut for det heile. Då bordet vart bestilt, låg dollarkursen på rundt 9 kroner.

I midten av mars fekk me meldinga: Sendinga er klar. Det einaste me måtte gjera var å fylla ut ein skjema for kredittkortbetaling. Det gjorde me. Dollarkursen var gått i taket. Me smilte og lo og betalte skiten.

Me fekk så reiserute for bordet. Det skulle fraktast til Chicago i lastebil. Så på båt til New York. Så på ny båt til Aarhus i Danmark. Så vidare til Stavanger. Og me måtte skaffa oss ein speditør, fekk me vita.

Korleis skaffar ein seg ein speditør?

Eg fann ut at eg måtte kontakta Stavanger havn i Tananger. Dei dreiv ikkje med spedisjon, sa dei. Men dei kunne gi meg nummeret til nokon som nok kunne hjelpe meg. Eg ringde. God dag, sa eg. Eg treng hjelp til å importera eit amishbord. Akkurat, sa dei i andre enden. Det har me aldri gjort før. Det viste seg at dei i det heile tatt var mest vande med å speditera kontainarar med oljeutstyr. Men at dei nok skulle klare å hjelpe oss med å få bordet inn i landet etter gjeldande lovar og reglar.

Ting byrja å sjå bra ut. Bordet var på veg, og speditør var i boks.

Så skulle eg betale bordet. Å overføre pengar til utlandet har eg gjort før, og eg køyrde på med dei vanlege triksa i nettbanken. Alt såg ut til å fungere utmerka. Så, ei lita veke etterpå, fekk eg melding frå banken. Pengane var sende til feil bank, sa dei. No visste dei ikkje heilt kva som kom til å skje.

Eg kjende at det heile byrja å røyne litt på.

Heldigvis kom pengane automatisk i retur eit par dagar seinare, og eg fekk sendt betalinga til rett konto. Då innraff den første oppturen i heile sagaen: Dollaren hadde sunke i verdi på den veka pengane hadde vore på vandring, og eg (beklagar mor, dette burde eg kanskje sagt til deg, det var trass alt dine pengar) kunne innkassere ein fin gevinst på 800 kroner i valutakursavkastning.

Bordet låg nå og duppa om bord på skipet Budapest Bridge. Me såg at det nærma seg Europa, og at det gjekk inn til Hamburg. Skipet skulle jo vidare til Aarhus, trudde me, så overraskinga var difor stor då det plutseleg var på veg attende over Atlanterhavet.

Kvar var bordet? Ingen kunne vita.

Ei dryg veke seinare dukka det opp. I Aarhus, hjå eit firma som sa at dei hadde det, og at det ikkje kunne sendast vidare før me hadde betalt det som vanskeleg kan beskrivast som anna enn løysepengar. Me hadde jo betalt for å få det heilt til Stavanger, trudde me. Men nei. Me hadde betalt for å få det til Aarhus, sa danskane. Her var det havneavgifter og miljøavgifter og det eine med det andre. Ein skal ikkje ha sett mange filmar eller tv-seriar med handling frå internasjonal skipshandel før ein mistenkjer at det ikkje er alt som havnar i dei rette hendene til slutt. Men me fekk betalt, og fekk så beskjed om at bordet skulle bli sendt videre.

Til Oslo.

Danskane baud seg til å kunne frakte det til Stavanger. Men då måtte me ut med fleire tusenlappar. Eg klaga mi naud til speditøren i Stavanger, som på dette tidspunktet verkeleg må ha byrja å angra på at det vart vist så mykje velvilje i byrjinga av importprosessen. No skulle det vise seg at det ikkje var så dumt å ha ein speditør i Stavanger i bakhand. Dei kunne hente det i Oslo, sa dei. For ein tusenlapp.

På dette tidspunktet i prosessen betydde ein tusenlapp frå eller til  like mykje som eit lass til i siloen etter ein usedvanleg vellulkk andreslått  der det allereie rann over av gras.

I mellomtida hadde det vore lynnedslag på Vignes. Lynet tok alt av fjernsynsapparat med tilbehøyr, internettboksar og, ikkje minst, komfyren på kjøkenet til mor og far.

Bordet nærma seg no. Det var kome til Oslo, og skulle vidare til Stavanger med bil 30. april. Det var då mor bestemte at sidan det nye bordet var ein del mindre enn det gamle, ville det slitne golvet under bordet bli mykje meir synleg. Mor og far måtte difor ha nytt golv.

I tillegg passa ikkje den nye komfyrtoppen heilt der den gamle hadde vore. Så dei måtte ha ny benkeplate også.

Eg kjenner ikkje særleg godt til privatøkonomien til mor og far. Eg veit berre at dei var svært nøysame då me var små. Me reiste aldri på dyre utanlandsferiar, og eg budde ikkje på eit skikkeleg hotell før eg var over 20 år. På tur med mor og far – då var det sovepose, campinghytter og sommarhotell på bibel- og folkehøgskular som var greia. Men no har ting endra seg, ser det ut for.

I dag har eg vore på Vignes og ete det som truleg var siste søndagsmiddagen på gamlebordet. Under middagen kom det fram at alt ikkje glir heilt smertefritt med tanke på den nye komfyren. Han skal kanskje leverast tilbake på angrefristen. Det vart slege frampå om eg kunne tenkja meg å den jobben på meg i morgon då eg likevel skulle til byen for å henta bordet. Eg frika ut. Eg slo hendene i bordet on nærast ropte:

EG
HAR NOK
MED AMISHBORDET!

Eg har innleveringsfrist på masteroppgåva mi om mindre enn ein månad, og har tidspress. Eg veit ikkje kva som blir den største lettinga for meg. Å få bordet til Vignes eller å få masteroppgåva innlevert. Begge delar har eit skjær av noko uverkeleg og grenseoverskridande over seg. Noko som ein ikkje heilt klarar å tru kan vera sant at skjer.

Eg klarte ikkje å skrive eitt einaste ord om metode og materiale i dag før eg hadde fått frå meg historia om amishbordet. I morgon set eg meg i bilen og hentar det på terminalen på Tananger. Utpå ettermiddagen er det på Nordre Vignes. Om Herren vil.